Sát hạch điều khiển UAV gồm những gì? Cách chuẩn bị từ đầu

Nhiều người chỉ bắt đầu quan tâm đến sát hạch ở cuối khóa. Thực tế, năng lực cần được hình thành từ buổi học đầu tiên: đọc checklist, quyết định có nên bay, giữ vùng an toàn, giao tiếp với đội mặt đất và biết dừng nhiệm vụ khi xuất hiện rủi ro.

Khung pháp lý hiện hành nói gì?

Điều 28 Nghị định 288/2025/NĐ-CP nêu hoạt động kiểm tra, sát hạch gồm kiểm tra lý thuyết kiến thức hàng không; kiểm tra, sát hạch thực hành điều khiển; và quá trình này chịu sự giám sát của Bộ Quốc phòng.

Đối với Hạng A, quy định về điều kiện cấp giấy phép nhấn mạnh việc hoàn thành chương trình lý thuyết và có kết quả kiểm tra đáp ứng yêu cầu của cơ sở đào tạo. Đối với Hạng B, người học phải hoàn thành cả lý thuyết, thực hành và đạt yêu cầu kiểm tra, sát hạch.

Vì cách tổ chức chi tiết có thể phụ thuộc chương trình và hướng dẫn áp dụng, SUNUAV chỉ nên công bố thang điểm, số giờ thi và bài bay chính thức sau khi được xác nhận.

Phần lý thuyết đánh giá điều gì?

Một bài kiểm tra tốt không chỉ hỏi thuật ngữ. Học viên cần vận dụng kiến thức trong tình huống cụ thể:

• Pháp luật và phạm vi Hạng A/Hạng B.
• Nguyên lý bay và giới hạn của phương tiện.
• Hệ thống UAV, pin, động cơ, cánh quạt và cảm biến.
• GNSS, la bàn và liên kết điều khiển.
• Khí tượng và môi trường bay.
• Quản lý không phận và khu vực hạn chế/cấm bay.
• Quy trình vận hành an toàn.
• Nhận biết mối đe dọa và xử lý bất thường.

Ví dụ, thay vì hỏi “RTH là gì?”, câu hỏi nên đưa ra bối cảnh: điểm home chưa cập nhật, gió ngược mạnh và pin đang giảm nhanh. Học viên phải chọn hành động phù hợp và giải thích lý do.

Phần thực hành có thể gồm những bước nào?

1. Briefing và kiểm tra hồ sơ

Học viên trình bày mục tiêu nhiệm vụ, sơ đồ khu vực, rủi ro, phương án dự phòng và tiêu chí hủy chuyến.

2. Checklist trước bay

• Kiểm tra thân máy, cánh quạt và tải trọng.
• Kiểm tra pin, bộ điều khiển và thiết bị hiển thị.
• Xác nhận GNSS, la bàn, home point và cài đặt RTH.
• Kiểm tra khu vực cất hạ cánh.
• Xác nhận vai trò của các thành viên.

3. Bài điều khiển

Tùy loại phương tiện và hạng đào tạo, bài thi có thể đánh giá cất cánh, hover, bay theo tuyến/quỹ đạo, thay đổi hướng và độ cao, tiếp cận và hạ cánh.

4. Tình huống giả định

Học viên có thể được yêu cầu xử lý pin yếu, mất GPS, suy giảm liên kết, người đi vào vùng bay hoặc phải chuyển sang điểm hạ cánh dự phòng.

5. Kết thúc và debrief

Sau hạ cánh, học viên tắt hệ thống đúng thứ tự, kiểm tra thiết bị, ghi nhật ký và phân tích sai lệch so với kế hoạch.

Các lỗi an toàn nghiêm trọng cần tránh

SUNUAV nên xây dựng danh sách “stop criteria” rõ ràng. Một số hành vi cần được xem xét ở mức nghiêm trọng:

• Cất cánh khi chưa hoàn thành checklist.
• Hướng cánh quạt hoặc phương tiện về phía người trong vùng nguy hiểm.
• Tiếp tục bay khi đã mất nhận thức vị trí/hướng.
• Bỏ qua cảnh báo pin hoặc liên kết.
• Bay ra ngoài vùng nhiệm vụ đã được xác định.
• Không thực hiện lệnh dừng của giảng viên/giám khảo.
• Xử lý sự cố ngược với quy trình đã được briefing.

Điểm số không nên bù trừ cho một lỗi có thể gây mất an toàn nghiêm trọng.

Có phải đạt từ 5,0 là đỗ?

Một số tài liệu định hướng chương trình nêu ngưỡng dự thảo từ 5,0 cho lý thuyết và thực hành, đồng thời không được vi phạm lỗi an toàn nghiêm trọng. Tuy nhiên, qua đối chiếu Nghị định 288 và Thông tư 146 hiện hành, chưa nên công bố ngưỡng 5,0 như một quy định pháp lý áp dụng chung.

SUNUAV có thể dùng tiêu chí nội bộ để luyện tập và đánh giá sẵn sàng, nhưng landing page nên ghi: “tiêu chí đạt và thang điểm thực hiện theo chương trình, quy chế sát hạch được công bố tại thời điểm tổ chức”.

Cách chuẩn bị hiệu quả

• Học theo tình huống, không chỉ học thuộc câu trả lời.
• Thực hiện cùng một checklist trong mọi buổi bay.
• Luyện kỹ năng định hướng khi UAV quay đầu về phía người điều khiển.
• Tập nói thành lời quyết định và lý do dừng nhiệm vụ.
• Ghi lại lỗi sau mỗi buổi thực hành.
• Luyện tình huống bất thường trên simulator trước khi thực hiện có kiểm soát ngoài sân bay.
• Ngủ đủ, không sử dụng rượu bia hoặc chất ảnh hưởng khả năng điều khiển.

Sau sát hạch, giấy phép được cấp thế nào?

Sau khi kiểm tra, sát hạch, cơ sở đào tạo lập văn bản đề nghị cùng hồ sơ, danh sách, kết quả và quyết định trúng tuyển gửi cơ quan có thẩm quyền thuộc Bộ Quốc phòng. Bộ Quốc phòng là cơ quan cấp giấy phép theo quy định.

Vì vậy, “thi đạt”, “hoàn thành khóa học” và “đã nhận giấy phép” là ba trạng thái khác nhau cần được hiển thị minh bạch cho học viên.